In het verleden zijn er eerder documentaires uitgekomen die flink geluid hebben gemaakt en waar mensen wekenlang over praten. Zo heb ik in het verleden een artikel geschreven over ‘Fed up’; een documentaire die ons wist te vertellen dat ons dieet ziekmakend was, suiker verslavend was, vet slecht is en ga zo maar door. Zoals veel van jullie weten staat er sinds kort een nieuwe documentaire op Netflix, die ook veel geluid heeft gemaakt: The Game Changers.

Op social media komen veel posts voorbij en veel van mijn klanten willen na het zien van deze docu ineens de overstap maken naar een veganistisch dieet, want dat zou beter zijn. Ik heb daar uiteraard het mijne over te zeggen, maar laten we voorop stellen dat ik absoluut niet tegen een plantaardig of voornamelijk plant-based eetpatroon ben. Ik ben ervan overtuigd dat het van letterlijk levensbelang is dat we meer planten en plantaardige voedingsbronnen eten.

Misinformatie is een ander verhaal…

Waar ik wél tegen ben, is het onder valse voorwendselen mensen in een bepaalde leefwijze lokken, onjuiste informatie gebruiken om mensen bang te maken en via angst en misinformatie een visie aannemelijk maken. Laat dat nu precies het geval zijn bij ‘The Game Changers’.

De keuze om geen dierlijke producten te willen gebruiken, om volgens intermittent fasting je leven in te richten, of om het keto dieet te hanteren, is er een die iedereen voor zichzelf mag maken en ik heb niets tegen 1 van deze keuzes. Maak deze keuze echter wel vanuit de juiste informatie, met de juiste verwachtingen; Geen koolhydraten consumeren is hoe dan ook suboptimaal voor prestaties. Een dieet zonder enige dierlijke producten, is zeer waarschijnlijk suboptimaal voor zowel gezondheid als prestaties.

Dat maakt de keuze om het toch te doen alsnog prima, maar houd rekening met het moeten accepteren van mindere resultaten. De strekking van deze documentaire is dat het eten van dierlijke producten ronduit onzinnig is en dat overstappen op een plantaardig dieet niet alleen gezonder is, maar ook nog eens je prestaties zal verbeteren. Tijdens de docu worden voorbeelden gegeven en catchy punchlines gebruikt waar ik er graag 2 van wil noemen:

Ze vroegen me hoe ik sterk kon zijn als een os zonder vlees te eten. Ik antwoordde “Heb je ooit een os vlees zien eten?’’.

Verder vinden ze het in deze docu een argument aan te halen dat dieren slechts een ‘tussenpersoon zijn’. Dieren eten planten, wij eten dieren. De eiwitten zouden dus indirect vanuit planten bij ons komen via dieren en we zouden dus net zo goed zelf de planten kunnen eten en de tussenstap van het dier kunnen overslaan.

Ik zou de makers van The Game Changers graag 2 vragen willen stellen:

  1. Hoeveel mensen heb je gezien met hetzelfde gebit als runderen, een herkauwreflex, dezelfde bacteriekolonies in hun darmen geoptimaliseerd voor verwerking en vertering van celwanden en planten, dezelfde lengte darm, een pens, dezelfde hoeveelheid magen?
  2. Waarom gaan we dan niet met z’n allen op zonlicht, anorganische stof en water leven? Planten zijn slechts de tussenpersoon.

Beide voorbeelden (samen met andere statements uit The Game Changers) zijn compleet uit verband getrokken en zijn absoluut geen argument.

Ik wil verder gaan met specifiek punten vanuit The Game Changers behandelen, die in mijn ogen niet veel meer zijn dan bangmakerij. Adviseren door angst is als expert absoluut níét een van de strategieën die je zou moeten of zou mogen gebruiken om mensen van je standpunt te overtuigen en het is absoluut kwalijk dat dat hier toch gebeurt. Zelfs als de boodschap zou kloppen is deze manier van een standpunt overbrengen verwerpelijk; wellicht dat de planeet, de gezondheid van mensen of dierenwelzijn goed gedijt bij consumptie van minder vlees, maar draag dit dan als argument aan. Hierover later meer…

Realiseer je dat er dusdanig veel onderzoek is gedaan naar onderwerpen rondom voeding en gezondheid, dat er voor elk standpunt altijd een onderzoek te vinden is dat in lijn ligt met jouw overtuiging of mening. Echter, wanneer je je ogen sluit voor de rest van alle onderzoeken ben je aan het cherrypicken, zoals dat heet. Leuk als je van zelfgemaakte kersenjam houdt, minder als je iemand van je mening wilt overtuigen en/of serieus genomen wilt worden.

Gezondheid

Een van de punten die The Game Changers wil maken is dat een dieet zonder dierlijke producten beter zou zijn voor de gezondheid. Maar is dat wel echt zo? In onderstaande alinea’s zal ik stuk voor stuk de gemaakte punten uitpluizen, mét onderbouwde argumenten.

Supplementen nodig?

Voordat we daar verder op in gaan, wil ik jullie een vraag stellen. Mensen roepen over supplementen altijd dat ze niet nodig zijn en dat je je behoeftes uit je dieet moet halen. Supplementen kunnen supplementeren, niet substitueren. Daarom heet het ook een supplement, geen substituut.

Een dieet dat perse supplementen nodig heeft om aan alle behoeftes te voldoen is per definitie dus geen volwaardig dieet. Mee eens?

Laat mensen die een veganistisch dieet volgen nou net regelmatig tekorten hebben aan vitamine B-12, vitamine D, omega-3 vetzuren, zink en ijzer, om wat nutriënten te noemen. Is een onvolwaardig dieet een gezond dieet? Die vraag mogen jullie voor jezelf beantwoorden.

Vlees is slecht?

In de docu wordt de indruk gewekt dat gemaakte standpunten wetenschappelijk onderbouwd zijn. Zo zou er bewijs zijn dat consumptie van vlees zou kunnen leiden tot inflammatie (en vanuit voorgaande artikelen weten we allemaal wat de gevolgen daarvan kunnen zijn), kanker en hart- en vaatziekten.

Een onderzoek onder ouderen laat echter zien dat de toevoeging van vlees in hun dieet juist leidde tot minder inflammatie, zonder enig negatief effect te hebben op cholesterol en bloeddruk. Dat terwijl ouderen juist een kwetsbare groep zijn, zeker als het aankomt op vaatlijden.

Dit resultaat lijkt haaks te staan tegenover het standpunt dat The Game Changers inneemt, waarin ze vleesconsumptie durven te vergelijken met het roken van sigaretten. Alle overige confounders (Variabelen die de uitkomst beïnvloeden zonder dat de onderzoekers dit weten) laten ze voor het gemak maar eventjes buiten beschouwing.

Er zijn meta-analyses (1, 2) gedaan (een samenraapsel van onderzoeken onder duizenden, duizenden proefpersonen) die laten zien dat consumptie van vlees, zelfs rood vlees, helemaal niet zo duidelijk slecht is voor de gezondheid. Hoe beter deze onderzoeken opgezet waren, hoe lager de correlatie leek te zijn. Dit betekent natuurlijk niet dat het gemiddelde dieet gezond is en dat het niet uitmaakt of je wat meer vlees of wat meer planten eet. Vrijwel iedereen zal zijn gezondheid kunnen verbeteren door meer planten te eten. Het vlees is in deze echter niet de boosdoener, de gebrekkige inname aan plantaardige voedingsbronnen wel. Hier zit een essentieel verschil in.

Vegan/vegetarisch gezonder dan vlees?

Veel wetenschappelijk onderzoek laat zien dat vegetariërs of zelfs veganisten doorgaans een goede gezondheid hebben, in ieder geval beter dan de gemiddelde persoon. Hieruit zou je de conclusie kunnen trekken dat een vegetarisch/veganistisch dieet gezonder is dan een dieet dat vlees bevat. Het probleem met deze aanname is echter dat de meeste vegans/vegetariërs deze leefstijlkeuze hebben gemaakt, juist omdat ze meer bezig zijn met hun gezondheid. Hun dieet is niet alleen anders (hoger in vezels, lager in calorieën, hogere vitamine inname,…) dan die van de gemiddelde populatie, maar wellicht sporten ze meer. Wellicht slapen ze meer (en we weten allemaal de verstrekkende gevolgen van slaap en slaapgebrek). Misschien hebben ze een lager vetpercentage. Het kan zijn dat ze minder roken. Wellicht drinken ze minder alcohol. Of misschien nemen ze meer tijd voor ontspanning en meditatie…

Zie je het probleem?

Er zijn onderzoeken gedaan die rekening met al deze confounders proberen te houden.

  • Dit onderzoek laat zien dat vegetariërs een lagere kans op ontwikkeling van kanker hebben dan vleeseters, maar dat vis-eters een even lage kans hadden.
  • Het volgende onderzoek laat geen verschil zien in kans op overlijden tussen vleeseters en vegetariërs.
  • Dit onderzoek laat zelfs zien dat een vegetarisch dieet gerelateerd is met een lagere BMI en lagere alcohol consumptie, maar ook gerelateerd is aan een slechtere gezondheid, meer voorkomen van allergieën, kanker en mentale aandoeningen, een hogere vraag naar medische zorg en een lagere kwaliteit van leven.

We kunnen hier nog een tijdje mee doorgaan, maar het lijkt mij een duidelijk verhaal. Of beter gezegd, het lijkt mij juist helemaal geen duidelijk verhaal. Onderzoek 1 zegt dat vegans gezonder zijn, onderzoek 2 zegt dat er geen verschil is en onderzoek 3 beweert dat vleeseters zijn gezonder zijn.

Als we kijken naar waar wij vandaan komen, is dit echter best te verklaren. De mens heeft in alle jaren dat wij op aarde rondlopen altijd een gevarieerd dieet gehad, van zowel plantaardige bronnen als dierlijke bronnen. Planten bevatten voedingsmiddelen die dieren soms niet bevatten en andersom.

Voeding en testosteron

Verder worden er in The Game Changers een paar proeven uitgevoerd met Burritos en de effecten op testosteron en Endothelial function. Iedereen die ook maar iets begrijpt van onderzoek weet dat N=1 totaal geen bewijskracht levert. Bovendien wordt in de documentaire een belangrijk feitje vergeten: namelijk dat SHBG-waardes bij veganisten hoger waren waardoor de totale hoeveelheid testosteron wellicht hoger was, maar de hoeveelheid vrij testosteron (dat je lichaam daadwerkelijk kan benutten) vergelijkbaar was tussen beide groepen. Overigens zijn er in de literatuur zeker bewijzen te vinden voor een lagere vrije testosteronspiegel bij veganisten.

Prestaties

Een ander groot punt van deze docu is dat een plantaardig dieet behalve gezonder (wat het dus zeker niet hoeft te zijn zoals blijkt uit bovenstaand stuk) ook beter voor je prestaties zou zijn. Neem het voorbeeld van een os die nooit vlees eet maar wel sterk is. De docu begint met een verhaal over gladiatoren uit de oudheid en hoe deze mensen doorgaans een dieet hadden rijk aan plantaardige bronnen. Ik vind dit een beetje een kinderachtige manier van hun punt kracht bijzetten en aandacht trekken. Wanneer je je ogen dicht doet en aan een gladiator denkt, zie je waarschijnlijk een extreem gespierde en sterke man voor je. Echter, dit beeld van gladiatoren is ontstaan door films, series en Hollywood en is daarmee dus absoluut geen goede bron van feiten. Maargoed.

De reden van dit voornamelijk plantaardig dieet bij gladiatoren was niet alleen zozeer om prestaties te verhogen (hoewel koolhydraten ab-so-luut een prestatie verhogend effect hebben!) maar om lichaamsvet te kweken en kosten te drukken. Spier bloedt wanneer je er in snijdt, vet een stuk minder. Vette gladiatoren waren om die reden moeilijker dood te krijgen. Daarnaast waren gladiatoren slaven en was vlees duur. Het dieet had dus weinig te maken met het creëren van elite vechters.

Verder halen ze in de docu een flink aantal atleten aan die goed presteren in hun sport, op een veganistisch dieet. Laten we ze eventjes stuk voor stuk nalopen om te kijken of het geschetste beeld wel zo correct is.

Connor Vs Diaz

Er wordt gesuggereerd dat Connor McGregor verloor van Nate Diaz door het verschil in dieet tussen de twee: Connor at veel vlees, Nate at veel plantaardige voeding. Het verschil in lichaamsgewicht en formaat had hier natuurlijk niets mee te maken. daarnaast was de match-up ook niet echt optimaal voor Connor. Diaz is nog nooit KO gemept en is erg goed op de grond, waar Connor inderdaad is gechoked.

Overige atleten

Vervolgens komen er een reeks kracht atleten voorbij, van Olympische lifter tot strongmen. De strongman, Patrick, wordt in The Game Changers bijna naar voren gebracht als de sterkste man ter wereld, terwijl hij absoluut niet in de buurt komt van de topklasse.

Het grootste deel van zijn carrière heeft hij trouwens niet als veganist, maar als vegetariër geleefd (en dus nog wel de voordelen van dierlijk eiwit mee kunnen pikken). Later pas is hij overgestapt op een veganistisch dieet, in 2011. Toevallig heeft hij ongeveer sinds die tijd geen geweldige records meer gezet.

De Olympische lifter, Kendrick Farris, verbreekt op het moment geen persoonlijke records meer. Overigens heeft hij het gros van zijn spiermassa en kracht opgebouwd op een dieet gebaseerd op dierlijke eiwitten; Zijn prestaties op een dieet gebaseerd op vlees waren beter dan in 2016 op een plantaardig dieet, terwijl zijn lichaamsgewicht nu hoger is.

De veganistische bodybuilder, Nimai Delgado, heeft sinds zijn overstap naar veganisme slechts 1 keer een wedstrijd gedraaid.

Maar we bespreken niet alleen krachtatleten, ook duuratleten komen voorbij

Novak Djokovic, de tennisser, heeft het in 2016 1 jaar geprobeerd als vegan, waar hij op teruggekomen is door blessures en slechtere performance. Momenteel hanteert hij voornamelijk een ‘plant-based’ dieet en niet zozeer een veganistisch dieet.

Tim Shieff, de freerunner, heeft zijn veganistische leefstijl gestaakt vanwege ‘health issues’.

Scott Jurek, de ultra marathon renner, heeft inderdaad een record gezet als vegan zijnde. Dit record is echter verpletterd door een non-vegan.

De performance van Morgan Mitchell (sprinter) is hard gekelderd sinds zijn overstap naar het veganistisch dieet en loopt de 400 meter nu trager dan voorheen.

Overigens komt dit totaal niet als een verrassing, als je een beetje thuis bent in eiwitten en aminozuren. (De volgende alinea mag je overslaan als je scheikunde en biologie hebt gehad, maar is wel van belang om onderstaand stuk te begrijpen.)

Eiwitten 101

Zoals jullie wellicht weten zijn eiwitten opgemaakt uit aminozuren; een aantal aminozuren zijn essentieel (dat wil zeggen, ons lichaam moet ze binnenkrijgen via voeding omdat het ze zelf niet kan maken uit andere bouwstoffen) en een aantal van deze aminozuren zijn niet essentieel.

Compleet eiwit is eiwit dat (voldoende van) alle essentiële aminozuren bevat. Het aminozuurprofiel van dierlijke eiwitten scoort doorgaans een stuk hoger dan dat van plantaardige eiwitten en komt daarmee meer overeen met ons lichaamseiwit.

Gelatine is bijvoorbeeld dierlijk eiwit, maar is nauwelijks interessant voor spieropbouw, omdat het aminozuurprofiel voor geen meter overeen komt met de voor ons essentiële aminozuren.

Hoe meer het aminozuurprofiel overeenkomt, hoe efficiënter dit eiwit gebruikt kan worden voor bijvoorbeeld spieropbouw.

Daarnaast gaat het niet alleen om het aanwezig zijn van alle essentiële aminozuren, maar gaat het er ook om dat deze aminozuren in de juiste verhoudingen aanwezig zijn.

Plantaardig vs dierlijk eiwit

In The Game Changers wordt gedaan alsof plantaardig eiwit niets onderdoet voor prestaties en spieropbouw aan dierlijk eiwit. Dit onderzoek laat echter zien dat dierlijk eiwit absoluut superieur is wanneer het aankomt op spieropbouw.

Dit onderzoek laat zien dat melk en melkproducten superieur zijn aan soja als het aankomt op spieropbouw (ondanks dat soja, in tegenstelling tot veel andere plantaardige eiwitbronnen, een goed, compleet aminozuurprofiel heeft). Ook dit onderzoek laat zien dat whey eiwit effectiever is in het opbouwen van spiereiwit dan soja, evenals dit onderzoek.

Hieruit kunnen we dus concluderen dat het aminozuurprofiel er absoluut toe doet en dat dierlijke eiwitten voor spieropbouw en prestaties superieur zijn aan plantaardige eiwitbronnen, of in ieder geval absoluut niet onder doet.

Hoeveel heeft een sporter nodig?

Verder beweert James in The Game Changers dat de aanbevolen dagelijkse inname eiwit rond de 50 gram per dag ligt. Dit kan wellicht waar zijn voor een gemiddeld, passief persoon met een kantoorbaan en nul lichaamsbeweging, maar absoluut niet voor een sporter.

Er gaat al jarenlang een afbeelding rond op internet waarin broccoli als eiwitbron met vlees wordt vergeleken. The Game Changers doet hetzelfde met pindakaas en vlees; los van het feit dat ze compleet voorbij gaan aan de volwaardigheid (of meer het gebrek ervan) van eiwit uit pindakaas, komen de calorieën en grammen vet uiteraard totaal niet overeen.

Ik wil afsluiten met de argwaan die in The Game Changers wordt uitgesproken over financiering van onderzoek vanuit industrieën waar de onderzoeken over gaan. Zo zouden onderzoeken waar zuivel positief uit de bus komt gefinancierd zijn door de zuivel industrie en uiteraard is het goed om dusdanige onderzoeken met enige voorzichtigheid te benaderen. Het was echter wel zo eerlijk geweest als ze in dezelfde adem hadden benoemd dat James Cameron miljoenen geïnvesteerd heeft in erwten eiwit. Of dat Schwarzenegger een plantaardig eiwit supplement heeft uitgebracht. Of dat onderzoeken die bewijs zouden leveren voor positieve gezondheidseffecten van een veganistisch dieet, die aangehaald worden in deze docu, gefundeerd zijn door, je raadt het al, bedrijven die hier belang bij hebben.

Iets met een pot en een ketel.

Dus, iedereen over op vlees?

Een flink verhaal, waaruit je op zou kunnen maken dat deze hele docu kant noch wal raakt.

Is de conclusie die we hieraan kunnen verbinden dan dat een veganistisch dieet complete onzin is?

Zo ver wil ik niet gaan. Zoals ik in het begin al zei, ik heb helemaal niets tegen veganisten of vegetariërs. Nu ik er over nadenk leef ik zelf de laatste weken vrijwel compleet vegetarisch (uit gemakzucht).

Het was alleen wel fijn geweest als de insteek van The Game Changers eerlijker en correcter was geweest; bijvoorbeeld vanuit milieuoogpunt. Het is zeker een feit dat veeteelt flink vervuilend is, veel water verbruikt en per kilo geproduceerd eiwit niet heel efficiënt is. De keuzes die wij als consument maken kunnen absoluut goede invloed hebben op dierwelzijn, milieuvervuiling en uitputting van grondstoffen.

Dit gaat uiteraard echter veel verder dan geen vlees eten; seizoensgebonden lokaal geproduceerde boodschappen doen zou een bijdrage kunnen leveren. Kiezen voor vlees waar rekening wordt gehouden met dierwelzijn zou een goede bijdrage kunnen leveren. Minder vaak het vliegtuig pakken en zeker niet elke zomer een verre bestemming opzoeken zou een extreem goede bijdrage kunnen leveren (vliegen is echt ZEER vervuilend mensen). Meer thuis werken zou een goede bijdrage kunnen leveren. Vaker de fiets pakken of wandelen zou een goede bijdrage kunnen leveren. Dichter bij je werk wonen. Afval scheiden. Zuiniger zijn op je spullen. Niet alle lampen laten branden in huis. Recyclen. Minder lang douchen. Minder eten weggooien. En zo kunnen we nog een poos doorgaan.

Er is niets mis met een keuze voor minder dierlijke producten. Maar maak deze keuze dan wel vanuit de juiste beweegreden.

Jan Willem van der Klis

Instagram: @Jay_Whey

Bekijk alle artikelen van Jan Willem hier